تاریخ انتشار : دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۵۳
 
خانم روحانی ، کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی-مالی

چرایی دانش بنیانی اقتصاد مقاومتی

Share/Save/Bookmark
 
اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست های کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی شکل می گیرد تا بتواند در برابر ضربات اقتصادی تحریم ها و توطئه های گوناگون اقتصادی نظام استکبار مقاومت کرده و توسعه و پیشرفت خود را ادامه دهد.
پایگاه تحلیلی خبری هم اندیشی: اقتصاد مقاومتی یک نظام اقتصادی است که هماهنگ با سیاست های کلان سیاسی و امنیتی نظام اسلامی و برای مقاومت در برابر اقدامات تخریبی شکل می گیرد تا بتواند در برابر ضربات اقتصادی تحریم ها و توطئه های گوناگون اقتصادی نظام استکبار مقاومت کرده و توسعه و پیشرفت خود را ادامه دهد. در این راستا اقتصاد دانش بنیان می تواند راهکاری برای دست یابی به این مهم باشد، این اقتصاد با وقوع تحولات علمی و تحقیقاتی، دگرگونی عمیقی در عرصه رشد و تولید اقتصادی ایفا می کند. اقتصاد مبتنی بر علم ودانش موجب رشد و توسعه پایدار جامعه و درنهایت تحقق اقتصاد مقاومتی می شود . به همین دلیل امروزه تمام کشورهای جهان در پی به دست آوردن پیشرفت هایی در زمینه توسعه پایدار هستند؛ توسعه اقتصاد دانش بنيان هدفي مطلوب براي بسياري از اقتصادهاست. هدف این مقاله بررسی نقش اقتصاد دانش بنیان دراقتصاد مقاومتی و تحقق توسعه پایدار است. بدین منظور در ابتدا به بررسی مفهوم اقتصاد مقاومتی و مولفه های آن  و بررسی مفهوم  دانش و اقتصاد دانش بنیان و نقش و جایگاه اقتصاد دانش بنیان در تحکیم اقتصاد مقاومتی پرداخته شده است بررسی ها نشان می دهد تمامی ارکان اقتصاد دانش بنیان رابطه مثبتی با رشد و توسعه پایدار اقتصادی دارند و پیامد این روابط کاهش بیکاری، کیفیت بهتر محصولات و خدمات، کاهش قیمت تمام شده، اصلاح الگوی مصرف و در واقع تحقق مؤلفه های اقتصاد مقاومتی خواهد بود.


مقدمه
دوران پسابرجام بواسطه فضاي تعامل اقتصادي جدید ایجاد شده با جهان، فرصت هاي ویژه اي را براي توسعه اقتصادي و تسریع فرایند جهانی شدن اقتصادي ایران فراهم ساخته است. ازآنجاییکه اقتصاد مقاومتی به عنوان رویکرد اصلی توسعه اقتصادي در ایران مدنظر قرار دارد، در سالهای اخیر و با افزایش جو تحریم های اقتصادی غرب علیه ایران که به بهانه مسئله هسته ای صورت می‌پذیرد یک ضرورت خودنمایی می کند و آن دستیابی به یک مدل و الگوی مقاومتی از اقتصاد است. الگویی که نسبت به بحران های اقتصادی رویکردی فعالانه دارد و می تواند در شرایط بحرانی چالش ها را مرتفع کند. اقتصاد مقاومتی  که روح مقاومت در آن موج می زند، از صدر تا ذیل اجزای آن، آمادگی برخورد با سخت ترین شرایط موجود را دارد و به هیچ وجه با تحریم ها و فشارهای نظام سلطه تضعیف و غافلگیر نمی شود.واژه اقتصاد مقاومتی بر این موضوع دلالت می‌کند که فشارها و ضربه‌های اقتصادی از سوی نیروهای متخاصم سد راه پیشرفت جامعه است که باید بر آن غلبه کرد.
با توجه به اینکه رشد و توسعه اقتصادی ، به عنوان یکی از مهمترین اهداف سیاستگذاران در تمام جوامع محسوب شده و پیوسته تلاش میشود تاعوامل موثر بر رشد و توسعه و راههای دفع موانع آن شناسایی گردد. اما در دوران معاصر ، رشد اقتصادی نه در برخورداری از منابع مالی فراوان بلکه در گرو داشتن افکاری پویاست ) 1. جعفر زاده، بهروز ، (1391      
دانش در عصر جدید اقتصادی، منبع اصلی ثروت به شمار می رود. از این رودانش را می توان عامل اصلی برای تولید اقتصادی نامید. دانش همیشه و همواره یکی از منابع اصلی توسعه اقتصادی بوده است. بهترین عملکردهای اقتصادی از آنِ کشورهایی است که به درستی دانش را نهادینه و از آن استفاده کرده اند. اقتصاد مقاومتی سیستمی است که درصدد است با محوریت توسعه منابع انسانی، انضباط و قانونمندی رشد و پایداری اقتصادی را برقرار سازد.2(اصغری، محمود، (1392
زمانی میتوان از اقتصاد مقاومتی مبتنی بر درونزایی و برونگرایی و خود اتکایی اقتصادی کشور صحبت کرد که نقش اقتصاد دانش بنیان در آن مشهود و پررنگ باشد. تغییرات اساسی که در اقتصادهای مختلف در طول دهه گذشته صورت گرفته بیانگر وقوع« انقلاب دانشی» یعنی گذر از اقتصاد منبع بنیان به سوی اقتصاد دانش بنیان است. نتیجه عملی چنین انقلابی افزایش فعالیت های کارآفرینانه، ارتقای بهره وری و ایجاد ارتباط تنگاتنگ بین پیشرفت های علمی و ابداعات است. چنین تغییراتی به صورت خودکار منجر به تغییر فضای کسب و کار، موقعیت و وضعیت رشد اقتصادی و رقابت در دنیا شده است. از سوی دیگر«انقلاب دانشی» بیانگر تعریف جدیدی از اقتصاد به نام «اقتصاد دانش بنیان» می باشد. در چنین اقتصادی، دانش با تمام بخش ها و نهادهای اقتصادی عجین شده و منبع خلق صنایع جدید، بازسازی و اعمال اصلاحات ساختاری در صنایع و عامل اساسی ایجاد رقابت و رفاه اجتماعی شده است. . در جوامع متکی بر دانش، دانش به عنوان یک مبنع جدید تولیدی معرفی شده است. بنابراین در چنین جوامعی همه بنگاه های تولیدی، اطلاعات محور، و بر پایه دانش و همه مدیران، مدیران دانشی هستند. (مهربانی و همکاران،1393)
در این مقاله  قصد داریم دانش بنیانی  اقتصاد مقاومتی را مورد بررسی قرار داده و با بحثا در خصوص اهداف و جایگاه اقتصاد دانش بنیان در تحقق اقتصاد مقاومتی و راهکارهای رسیدن به اقتصاد مقاومتی  بپردازیم.
اقتصاد مقاومتی در بیانات مقام معظم رهبری
در چند سال اخیر و با شدت یافتن تحریم های یک جانبه و غیرانسانی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران با هدف متوقف کردن برنامه های صلح آمیز هسته ای ایران، واژه ی جدید «اقتصاد مقاومتی» به ادبیات اقتصادی کشور اضافه و به فراخور حال و روز اقتصاد کشورمان مورد بحث قرار گرفته است.
این واژه اولین بار در دیدار کارآفرینان با مقام معظم رهبری در شهریور سال 1389 مطرح گردید. در همین دیدار، رهبر معظم انقلاب «اقتصاد مقاومتی» را معنا و مفهومی از کارآفرینی معرفی و برای نیاز اساسی کشور به کارآفرینی نیز دو دلیل «فشار اقتصادی دشمنان» و «آمادگی کشور برایی جهش» را معرفی نمودند.
برای مفهوم اقتصاد مقاومتی در همین مدت زمان کم، تعاریف متفاوتی ارائه شده که هر کدام از جنبه ای به این موضوع نگاه کرده اند. در این میان، تعریف جامع و کامل از اقتصاد مقاومتی را خود رهبر فرزانه انقلاب ارائه داده اند. ایشان در دیدار با دانشجویان فرمودند:
اقتصاد مقاومتی یعنی آن اقتصادی که در شرایط فشار، در شرایط تحریم، در شرایط دشمنی ها و خصومت های شدید می تواند تعیین کننده رشد و شکوفایی کشور باشد.
مفهوم اقتصاد مقاومتی
اگر چه واژه اقتصاد مقاومتی اصطلاح جدیدی است و بار ارزشی در فرهنگ دینی دارد؛ اما مفاهیم در این زمینه و اعمال واقداماتی برای مقاومت در حوزه های گوناگون به ویژه در حوزه اقتصاد در دنیا بی سابقه نیست . در ادبیات اقتصادی مفاهیمی مثل "اقتصاد مقاومت " و یا " قدرت اقتصادی " ، فراوان وجود دارد . در واقع همه کشورهایی که به نوعی جنگ یا بحرانهای سیاسی،اجتماعی و اقتصادی را تجربه کرده اند و برای توسعه، شرایط سختی را گذرانده اند اقتصاد خود را بر مبنای مقاومت برنامه ریزی کرده اند . برنامه ریزی اقتصادی آلمان، روسیه، انگلستان، ژاپن و ... در دوران جنگهای جهانی اول و دوم اقتصاد های مقاومتی بوده است.6(اسدی، علی،( 1393
اقتصاد مقاومتی یک نگرش اقتصادي یا مکتبی نیست، اقتصاد مقاومتی به معناي اقتصاد تدافعی یا ریاضتی هم نیست، بلکه در حقیقت نوعی اقتصاد و برنامه ریزي تعاملی مبتنی بر راهبرد استفاده از تهدید به عنوان یک فرصت است7(کمیسون اقتصاد کلان الف، (43:139 در پیش نویس سیاست هاي کلان اقتصاد مقاومتی در ایران به تفصیل حرکت بسمت اقتصاد دانش بنیان مورد بحث قرار گرفته است و ساماندهی یک الگوي مفهومی شفاف براي مدیریت اقتصاد با تکیه بر اصلاح ساختار متکی به اقتصاد دانش بنیان و مستند کردن قوانین وبرنامه هاي اقتصادي مرتبط با این الگو به همراه تغییر نگرش بسمت برنامه ریزي غلطان و واکنش هوشمند در مقابل روندهاي جهانی و دستاوردهاي تحقیقاتی را الزامی شمرده است.8) کمسیون اقتصاد کلان ب، (165:1392
تعريف و انواع دانش
دانش عبارتست از ذخيره انباشته شده اي از اطلاعات و مهارتها كه از مصرف اطلاعات توسط گيرندة اطلاعات حاصل ميشود. در تعريفي ديگر بيان شده كه دانش شامل جرياني از تجربيات، ارزشها، اطلاعات موجود و نگرشهاي كارشناسي نظام يافته است كه چارچوبي براي ارزشيابي و بهره گيري از تجربيات و اطلاعات جديد به دست ميدهد. دانش درذهن فرد بوجود آمده و بكار ميرود. دانش در سازمان نه تنها در مدارك و ذخایر دانش؛ بلکه در رویه های کاری، فرايندهاي سازماني، اعمال و هنجارها مجسم ميشود. دانش عاملي است كه جريان مييابد. سازمان همكاري اقتصادي آسيا و اقيانوسيه (APEC) چهار مرحله براي  جريان دانش قائل است؛ يعني دستيابي به دانش، ايجاد دانش، انتشار دانش و مصرف دانش است.
پیشینه تحقیق
اگر چه واژه اقتصاد مقاومتی اصطلاح جدیدی است و بار ارزشی در فرهنگ دینی دارد؛ اما مفاهیم در این زمینه و اعمال واقداماتی برای مقاومت در حوزه های گوناگون به ویژه در حوزه اقتصاد در دنیا بی سابقه نیست . در ادبیات اقتصادی مفاهیمی مثل "اقتصاد مقاومت " و یا " قدرت اقتصادی " ، فراوان وجود دارد . در واقع همه کشورهایی که به نوعی جنگ یا بحرانهای سیاسی،اجتماعی و اقتصادی را تجربه کرده اند و برای توسعه، شرایط سختی را گذرانده اند اقتصاد خود را بر مبنای مقاومت برنامه ریزی کرده اند . برنامه ریزی اقتصادی آلمان، روسیه، انگلستان، ژاپن و ... در دوران جنگهای جهانی اول و دوم اقتصاد های مقاومتی بوده است]اسدی، علی،( 1393
توجه به نقش دانش در اقتصاد و رشد اقتصادي، موضوع جديدي نيست و در نظريات اقتصادي گذشته نيز، دانش و فناوري همواره مبحث مهمي در نظريات مربوط به رشد اقتصادي بوده است .در اين رابطه آدام اسميت در قرن هجدهم به نقش عمومي علم وآموزش در پيشرفت فرهنگي واجتماعي، ونقش تخصصي آن در تقسيم كار و بهره وري توجه مي كند.smith, 1976,1776))
پس از چالشهاي فكري قرن نوزدهم واوايل قرن بيستم، كه رقابت اقتصادي ميان كشورهاي صنعتي جهان جدي تر  مي شود و جنبه هاي كاربردي اقتصاد بيشتر مورد توجه قرار مي گيرد،جوزف شومپيتر  به نقش دانش در ابداع و نوآوري و در پويايي اقتصاد توجه كرده و آن را اساس كارآفريني و تحول اقتصاد معرفي مي كند. Schumpeter, 1934))
با مطرح شدن تئوري سرمايه انساني در دوره بعد از جنگ جهاني دوم، اهميت دانش و آموزش بيشتر مورد توجه قرار مي گيرد. گاري بكر  به تحليل اهميت آموزش و تحقيق در رشد سرمايه انساني و بهبود كارآيي اقتصادي مي پردازد. (Becker, 1964)
در عصر حاضر، اصطلاح اقتصاد دانش بنيان 4(KBE) يا اقتصاد دانشي   (ke) که توسط OECD  مورد تأكيد خاص در استراتژي توسعه ملل قرار گرفته، گوياي تاكيد در نقش دانش و فناوري در جريان توسعه اقتصاد است؛ از اين رو مي توان گفت در اقتصاد دانش بنيان، به دانش ازنظر كيفي و كمي با اهميت تر از گذشته نگريسته مي شود.در اين نگرش، هدف اصلي ازتوجه به اقتصاد دانش محور نهايتاً دست يابي به توسعه پايدار ،خصوصاً در كشور هاي فقير و در حال توسعه مي باشد.
از ديدگاه جوزف استيگليتز دانش به عنوان يك كالاي عمومي جهاني بوده و زماني بيشترين تاثير را در جامعه اعمال خواهد كرد كه بدون هرگونه اغماض توزيع شود. او براي تحقق اين مهمتر عرصه جهاني، تغيير نگرش به مسئله توسعه و تجديد ساختار سازمان هاي بين المللي را ضروري مي داند. (Stiglitz,1998)
هاندرز و می جرز(2001) بر این باور هستند که نقش عوامل اقتصاد دانش بنیان دراقتصاد کشورهای غربی بسیار مهم است. آنها این عوامل را شامل R&D، نرم افزار، تحصیل، تربیت و تعلم، تغییرات نهادها و سازمان ها، تغییرات ساختارها و بازار می دانند.
جنگانی و همکاران(1392)، اثر اقتصاد دانش بنیان بر رشد اقتصادی ایران و مقایسه آن با کشورهای عضو OECD طی سال های 2001-2009 را بررسی کردند. نتایج حاکی از وجود رابطه مثبت میان رشد اقتصادی و شاخص های آموزش ابتدایی، سرمایه، سرانه رایانه و هزینه تحقیق و توسعه می باشد. افزون بر این بررسی بیانگر وجود رابطه منفی میان رشد اقتصادی شاخص تجارت می باشد.
طرح مسئله
امروزه بسياري از كشور هاي جهان توجه خاص خود را به توسعه اقتصادي پايدار معطوف نموده اند. هم چنين با مشاهده ارتباط ساختاري بين اقتصاد دانش محور و توسعه پايدار در صدد هستند راهكارهايي براي استفاده هر چه بيشتر از اين پديده فراهم آورند. اينكه آيا اقتصاد مبتني بر دانش موجب رشد و توسعه ي پايدار ميشود؟ چرا دانش بنیانی موجب رسیدن به اقتصاد مقاومتی است؟ از جمله پرسش هايي هستند كه در رأس تحقيقات اغلب كشور هاي در حال توسعه جهان قرارداشته و بخش قابل توجهي از تحقيقات اقتصاد كلان را در اين جوامع به خود معطوف نموده­اند. به طوري كه توجه به اقتصاد دانش محور، به عنوان يك برنامه راهبردي در جهت پيشبرد منافع ملّت ها، در عرصه رقابت هاي جهاني نيز مطرح شده است. از لحاظ كاربردي، براي دستيابي به اقتصاد دانش بنيان، فقط توليد و توزيع اطّلاعات و پرداختن به آموزش و پژوهش كافي نيست، بلكه نكته مهم، به كارگيري آن ها در استفاده از منابع اقتصادي به صورت مستمر و پايدار است. به عبارت ديگر، كاربردي كردن دانش و استفاده مؤثّر تر از آن در گسترش ظرفيت ها و ارتقاء درجه بهره برداري از منابع است كه تحقق يك اقتصاد دانش بنيان را مقدور مي نمايد. (Smulders, 2007)
دانش منبع اصلی ثروت
دانش در عصر جدید اقتصادی، منبع اصلی ثروت به شمار می رود. از این رو دانش را می توان عامل اصلی برای تولید اقتصادی نامید. همچنین نظام اقتصادی از اقتصاد منابع بنیان فاصله گرفته و به اقتصاددانش بنیان نزدیک شده است.با نگاهی به رویکرد مراکز علمی بزرگ جهان می توان دریافت که یافته ها و دستاوردهای تحقیقاتی یکی از کارکردهای اصلی دانشگاه ها در پیشرفت اقتصادی محسوب می شود که کارآفرینی در زمینه دانش بنیان را به عنوان یکی از ماموریت های اصلی خود قرار داده اند و در این راستا برنامه ریزی و تلاش می کنند.از آنجا که با استفاده از فناوریهای جدید قدرت )بهره وری(و بازده تولید زیاد میشود، لذا دولتهای جهان اعم از صنعتی و در حال توسعه مصمم شده اند تا آموزش و کسب مهارتها را به سمت اقتصاد دانش بنیان متحول سازند. چرا که اقتصاد دانش بنیان نه تنها اشتغال را افزایش میدهد، بلکه به کمک ارتقاء بهره وری از تورم کاسته و درآمدها را افزایش میدهد)میرانی، تینا، اسمعیلی، سامان، شیخ، میرانی، والا،( 1393  اقتصاد مقاومتی سیستمی است که درصدد است با محوریت توسعه منابع انسانی، انضباط و قانونمندی رشد و پایداری اقتصادی را برقرار سازد(  اصغری، محمود،( 1392 زمانی میتوان ازاقتصاد مقاومتی مبتنی بر درونزایی و برونگرایی و خود اتکایی اقتصادی کشور صحبت کرد که نقش اقتصاد دانش بنیان در آن مشهود و پررنگ باشد.
در ایران با توجه به سیاست های کلان اقتصادی و نگاه تیزبینانه رهبر معظم انقلاب، این مقوله به عنوان یکی از پایه های محکم سیاست های اقتصادی مورد توجه و تاکید قرار گرفته است.آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری ارتقای جایگاه جهانی کشور و افزایش سهم تولید، صادرات محصول‌ها و دستیابی به رتبه نخست اقتصاد دانش بنیان در منطقه را یکی از هدف های اقتصاد مقاومتی برشمرده‌اند؛ از این رو می توان گفت که یکی از کارهایی که می تواند کمک کند تا کشور به میزان مناسبی از تولید دانش بنیان دست یابد، شناسایی و درک ضرورت اقتصاد دانش بنیان در جامعه است.با ارزش ترین دارایی در اقتصاد دانش بنیان اندوخته های فکری است، از این رو علم و خلاقیت نخبگان و کارآفرین های فعال از عوامل کلیدی در جذب، نگهداری و افزایش توانایی‌های تولیدکنندگان دانش محسوب می شود و فراهم آوردن محیطی مناسب برای نوآوری یکی از با ارزش ترین زیربناهای اقتصاد دانش بنیان به شمار می رود که باید مورد توجه قرار گیرد.
اهمیت اقتصاد مقاومتی
نگاه راهبردی و بومی به مقوله اقتصاد مقاومتی در سازمانهای متولی علم و فناوری یک ضروت جدی محسوب می شود. این ضرورت ناشی از دستیابی به الگوهایی است که بتواند با رویكرد راهبردی ، ویژگی های بومی یک نظام اقتصاد مقاومتی در حوزه علم و فناوری نهادینه نماید.
فرضیه اصلی که در این خصوص می تواند مطرح شود تاکید بر نگاه دانشی و علمی به مقوله اقتصاد دانش محور بر اساس شناخت مولفه های موثر در اقتصاد علم و فناوری است . بر این اساس پیشنهاد می شود ساماندهی و استقرار یک نظام اقتصاد دانشی مبتنی بر محوریت ارتقاء تولید دانش نافع با رویكرد راهبردی ، اثر بخشی این حوزه را محقق نماید.( واعظی، سید کمال)
مؤلفه های اقتصاد مقاومتی
1- دولتی بودن اقتصاد یکی از اساسی ترین نقاط ضعف اقتصاد ایران است که زمینه ی تهدیدهای خارجی را نیز فراهم می آورد. در واقع ساختار اصلی اقتصاد و بنگاه های اقتصادی کشور را شرکت های بزرگ دولتی تشکیل می دهند. این شرکت ها، به علت پایین بودن بهره وری و نداشتن پویایی و قدرت تحول، توان انطباق کافی با تغییرات و تهدیدهای محیطی را ندارند. از این رو، یکی از مؤلفه های اقتصاد مقاومتی مردمی کردن اقتصاد به شمار می رود که مورد تأکید رهبر معظم انقلاب نیز قرار گرفته است.
2- وابستگی اقتصاد ایران و بودجه ی دولت به فروش مواد خام و با ارزش افزوده ی پایین که مصداق بارز این موضوع وابستگی اقتصاد به فروش نفت خام است. ریشه ی اصلی این معضل در ضعف دانش و تکنولوژی در این صنعت و شرکت های فعال در این حوزه است که متأسفانه این مسئله باعث شده است نقطه ی قوتی به نام وجود منابع زیرزمینی، به اهرمی برای تحریم و فشار بر اقتصاد ایران تبدیل شود. بنابراین یکی دیگر ازمؤلفه های اقتصاد مقاومتی کاهش و قطع وابستگی به نفت است.
3- یکی دیگر از نقاط تهدیدزای اقتصاد ایران مدیریت مصرف است. این موضوع، از یک سو، مربوط به تعادل و عدم اسراف در مصرف و از سوی دیگر، مرتبط با اهمیت مصرف تولیدات داخلی از سوی مصرف کننده ی داخلی است. بنابراین یکی دیگر از مؤلفه های اقتصاد مقاومتی موضوع مدیریت مصرف است.
4- بهره وری پایین عوامل تولید و استفاده ی نامناسب و ناکارا از منابع، امکانات و زمان از دیگر نقاط ضعف اقتصاد ایران است. بنابراین بالا بردن بهره وری نیز یکی دیگر از مؤلفه های اقتصاد مقاومتی به شمار می رود.
5- یکی از نقاط ضعف اقتصاد کشور پایین بودن میزان خلاقیت و نوآوری و ضعف فناوری بنگاه های اقتصادی است. در حقیقت این مسئله اقتصاد و صنعت کشور را مصرف کننده ی فناوری های خارجی نموده است و این خود زمینه ی آسیب پذیری اقتصاد کشور را در برابر تحریم بیگانگان فراهم می نماید و سایر مؤلفه های اقتصاد را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. به همین دلیل، رهبر معظم انقلاب نیز یکی از مهم ترین مظاهر و مؤثرترین مؤلفه های اقتصاد مقاومتی را شرکت های دانش بنیان دانسته اند. همچنین ایشان در جای دیگری از اقتصاد دانش بنیان به عنوان یکی از سرفصل های اقتصاد مقاومتی نام می برند. (جباری پور هریس، مجتبی)
اقتصاد دانش بنیان
از نگاه سازمان همکاري اقتصادي و توسعه اقتصاد دانش بنیان اقتصادي است که بر اساس تولید و توزیع و کاربرد دانش و اطلاعات شکل گرفته و سرمایه گذاري در دانش و صنایع دانش پایه مورد توجه خاص قرار می گیرد. صنایع دانش بنیان صنایعی است که در آنها سطح بالایی از سرمایه گذاري به ابداع و نوآوري اختصاص می یابد و فن آوريهاي کسب شده با شدت بالایی مصرف می شوند و نیروي کار از تحصیلات عالی برخوردار است(سازمان همکاري هاي اقتصادي و توسعه، (1999 کمیته اقتصادي مجمع همکاري اقتصادي آسیا اقیانوس آرام: اقتصاد دانش بنیان را اقتصادي میداند که در آن تولید و توزیع و کاربرد دانش عامل و محرك اصلی رشد اقتصادي و تولید ثروت و اشتغال در همه صنایع است. طبق این تعریف، اقتصاد دانش بنیان براي رشد و تولید ثروت تنها به تعدادي از صنایع با فن آوري بالا متکی نیست بل که در این اقتصاد همه صنایع به فراخور نیاز خود از دانش استفاده میکنند. به عبارت دیگر، در اقتصاد دانش بنیان، تولید و توزیع و کاربرد دانش در همه صنایع عامل محرك رشد اقتصادي و تولید ثروت و اشتغال است. بر اساس مطالعات مجمع همکاري اقتصادي آسیا  اقیانوس آرام و طبق شواهد تجربی، موفق ترین کشور ها کشور هایی هستند که اقتصاد آنها کمترین فاصله را با ویژگی هاي اقتصاد دانش بنیان داشته باشد. همچنین از نظر این کمیته، دانش بناي اقتصاد دانش بنیان، بسیار فراتر از دانش فنی است و شامل دانش فرهنگی و اجتماعی و مدیریتی نیز می شود. فرایند پیشرفت در اقتصاد دانش بنیان با وجود رابطه باز خورد بین دانش و کاربرد آن را ضروري می کند. در یک تحلیل نظري، به طور « فن آوري» توجه به نقش وسیع دانش و کاربرد عملی آن کلی می توان ویژگیهاي زیر را براي اقتصاد دانش بنیان عنوان کرد:
1-اقتصاد دانش بنیان اقتصاد کمیابی منابع نیست، بلکه اقتصاد فراوانی منابع است؛ زیرا برخلاف بسیاري از منابع که هنگام مصرف مستهلک می شوند، اطلاعات و دانش، که اساس اقتصاد دانش پایه است، میتواند بارها مصرف شده و با مصرف بیشتر در واقع رشد کند(میرزایی، (1394
2- در اقتصاد دانش پایه، دانش به کالا تبدیل شده و به فروش میرسد. هم اکنون بازارهاي مجازي براي خرید و فروش دانش در جهان شکل گرفته و افراد با اعلام قیمت دانش خود، آن را در معرض مبادله قرار می دهند. بازار دانش، بازاري بسیار ناهمگن است و هر کالا کیفیت و قیمت خاص خود را دارد. صاحبان دانش در واقع بهصورت انحصاري یا شبه انحصاري عمل می کنند(ناظمان،اسلامی فر، 8:1389 ؛عبادي، (1394
3- اقتصاد دانش بنیان، به نوعی یک اقتصاد بدون وزن است نشانه هاي اقتصاد فیزیکی، کارخانه هاي فولاد، پتروشیمی، اتومبیل سازي و ادارات مستقر در آسمان خراش هاست، نشانه هاي اقتصاد دانش پایه، معمولا به صورت مدارهای یپیچیده، بسیار کوچک و تلفیق شده با یکدیگر بوده و شامل فکرها؛ یعنی نرم افزارهاست. آنچه در این اقتصاد به عنوان ارزش شناخته می شود معمولا از نوع فکري و غیرقابل لمس می باشد )ناظمان،اسلامی فر، 8:1389میرزایی، 1394)
4- ارزش محصولات و خدمات در اقتصاد دانش پایه به شرایط افراد بستگی دارد. یک اطلاع یا دانش معین می تواند براي افراد مختلف در زمان هاو مکان هاي مختلف ارزش متفاوتی داشته باشد.
5- در اقتصاد دانش بنیان، سهم قابل توجهی از تولید ملی سرانه در رشته فعالیت هاي دانش پایه و دانش ساز مانند صنایع داراي فناوري برتر ،خدمات مالی و تجار ي پیشرفته تر وکارآمدتر و بویژه از فعالیت هاي آموزشی و پژوهشی تخصصی تولید می شود. (Foray: 2004, pp. ix)
6- در اقتصاد دانش بنیان، دانش و اطلاعات به هرجا که تقاضا براي آن بیشتر و موانع در مقابل آن کمتر باشد، نفوذ میکند و تاثیر می گذارد.
7- در این اقتصاد کم یابی منابع مانند آنچه بطور سنتی در خصوص نهاده ها وجود دارد معنا ندارد بلکه آنچه کمیاب است ظرفیت هاي برداشت ازدانش است و نهاده اصولا نامشهود و در ذهن افراد است بنابراین بخش مهمی از رقابت در این اقتصاد بر مبناي جذب سرمایه هاي اجتماعی و جذب افراد خلاق است، مزیت هاي رقابتی در این اقتصاد سطح دانش و نیروي انسانی است(میرزایی، 1394 ؛ اطهاري، (1394
در اقتصاد مبتنی بر دانش معمولا نوآوري اقتصادي و تعامل بنگاهها با یکدیگر در فضاي مبادلهاي کارآمدتري صورت میگیرد. این تعامل زمینه
ساز ایجاد سیستم نوآوري ملّی میشود که خود مبتنی بر روابط متقابل صنعت، دولت و مراکز علمی دانشگاهی در راستاي توسعه علوم و فناوري است.
سیستم نوآوري ملّی میتواند بین المللی نیز بشود. اصولا یکی از شاخص هاي اقتصاد مبتنی بر دانش، افزایش تقاضا براي نیروي کار ماهر ومتخصص است. یعنی تقاضا براي کارگرانی که بتوانند با دانش طبقه بندي شده کار کنند، بدیهی است فرآیند تولید تأثیر پذیري زیادي از سطح دانش پایه بودن
اقتصاد دارد. در عمل ارتقاي سطح دانایی می توان:
-مدیریت بنگاه را کارآمد تر کند.
-روش هاي مرسوم در فرآیند تولید را بهینه نماید.
-سازمان ها و تشکیلات را اثر بخشتر نماید) .ناظمان،اسلامیفر، (13:1389
اقتصاد دانش بنيان و جهاني شدن
در يك تحليل خوش بينانه به نظر مي رسد دانش اين توان بالقوه را دارد كه انعطاف كامل جوامع انساني و محدوديت هاي آيندگان را در امر توسعه اقتصادي توضيح داده و مورد تجزيه قراردهد و مرتفع نمايد.در اين فرايند دانش اقتصادي نيز مي تواند به عنوان يك نيروي همگن كننده، و يك اهرم موثربراي تسريع توسعه عمل نمايد. لذا از جمله عوامل اصلي توسعه پايدار محسوب گردد به طوري كه از دانش به عنوان پيش شرط اصلي ارزيابي روند توسعه پايدار در جوامع گوناگون و در مقاطع زماني مختلف ياد مي شود.
از سوي ديگر، پديده جهاني شدن 1، در چشم انداز موعود يك جامعه جهاني مملو ازاميدهايي براي دستيابي به برابري، عدالت، برادري، اتّحاد، توجه به محيط زيست و وعده هايي از اين قبيل ،كه به طور كلي موكول به تحقق يك هويت جهاني واحد است، سبب مي شود تا بسياري از جوامع در حال توسعه جهان به اميد مشاركت در بازار هاي بين المللي و برخورداري از منافع آن جامعه موعود جهاني، سعي كنند كه زير ساخت هاي اقتصادي و فرهنگي خود ر ا با شرايط و قوانين سازمان هاي جهاني از جمله سازمان تجارت جهاني و بانك جهاني و برنامه هاي توسعه سازمان ملل هم ساز نمايند(Castells, 1989).
در اين زمينه بايد توجه داشت كه توسعه پايدار بلحاظ ارتباطات بين المللي تنها زماني به طور كامل در سطح ملي و منطقه اي قابل تحقّق است كه اين امر به طور اساسي در مقياس جهاني نيزتحقّق يابد. در وضعيتي كه نابرابري هاي جهاني و آسيب هاي برگشت ناپذير محيطي همواره در حال رشد هستند، كشور هاي در حال توسعه مرتبا با شرايط دشوار و دشوارتري مواجهند.
در چنين شرايطي، اگر توزيع دانش و كالاهاي دانشي بدون محدوديت و دشواري در مقياس جهاني عملي نگردد و كشورهاي ضعيف نتوانند به كاروان پيشروا ن دانش و فناوری نزدیک شوند، وعده برخورداري از مزاياي جامعه موعود جهاني قابل تحقق نخواهد بود(Stiglitz, 1998)
به اين ترتيب شايد بتوان گفت كه تحقق فرصتهاي اقتصادي در فرايند جهاني شدن، تا حد زيادي موكول به جهاني شدن دانش و شكل گيري يك پارادايم جهاني براي توسعه پايدار است . كه در نهايت مي تواند به يك سير تكاملي درجهاني شدن باهدف « دانش براي همه» بيانجامد(Sidri, 2003).
نتايج دستيابي به اقتصاد دانش بنيان
در اقتصاد مبتني بر دانش معمولا نوآوري اقتصادي و تعامل بنگا ه ها با يكديگر در فضاي مبادله اي كارآمدتري صورت مي گيرد. اين تعامل زمينه ساز ايجاد سيستم نوآوري ملّي مي شود كه خود مبتني بر روابط متقابل صنعت، دولت و مراكز علمي دانشگاهي در راستاي توسعه علوم وفناوري است. سيستم نوآوري ملّي مي تواند بين المللي نيز بشود. اصولا يكي از شاخص هاي اقتصاد مبتني بر دانش، افزايش تقاضا براي نيروي كار ماهر ومتخصص است. يعني تقاضا براي كارگراني كه بتوانند با دانش طبقه بندي شده كار كنند، بديهي است.
فرآيند توليد تأثير پذيري زيادي از سطح دانش پايگي اقتصاد دارد. در عمل ارتقاي سطح دانايي مي تواند:
مديريت بنگاه را كارآمد تر كند.
روش هاي مرسوم در فرآيند توليد را بهينه نمايد.
سازمان ها و تشكيلات را اثر بخش تر كند.
ارتقاي كيفيت محصول زمينه ديگري است كه دانايي به عنوان يك عامل مهم، رشد و توسعه اقتصادي را متأثر مي نمايد.تأثير گذاري در اين ارتباط مي تواند به صورت توليد محصول جديد، كيفيت بهتر محصول فعلي، انطباق بيشتر محصول با نيازهاو سليقه مصرف كنندگان نمود داشته باشد. (ناظمان ، حميد ، اسلامي فر، عليرضا ، 1389)
نقش اقتصاد دانش بنیان در تحقق اقتصاد مقاومتی
یکی از مشکلات اساسی در تولیدات داخلی و اقتصاد کشور، عدم اتکای آن‌ها به علم و تکنولوژی و تبعیت از علوم و دانش غربی است. متأسفانه کاربرد ناصحیح علم و دانش در جهتی غیر از جهت معیشت مردم و آسیب‌های اساسی اقتصاد کشور، سبب شده است تا نه تنها وابستگی اقتصاد ملی به غرب و علوم غربی کاهش پیدا نکند، بلکه این وابستگی روزبه‌روز بیشتر شود و زمینه‌های شکل‌گیری اقتصاد مقاومتی در کشور ایجاد نشود. این مسئله سبب شده است که رهبری در سخنرانی‌شان در حرم مطهر رضوی، بر مسئله‌ی اقتصاد دانش‌بنیان تکیه کنند و آن را یکی از لوازم اقتصاد مقاومتی بدانند. ایشان فرمودند:
« این اقتصاد، اقتصاد دانش‌بنیان است؛ یعنی از پیشرفت‌های علمی استفاده می‌کند، به پیشرفت‌های علمی تکیه می‌کند، اقتصاد را بر محور علم قرار می‌دهد؛ اما معنای آن این نیست که این اقتصاد منحصر به دانشمندان است و فقط دانشمندان می‌توانند نقش ایفا کنند در اقتصاد مقاومتی. نخیر، تجربه‌ها و مهارت‌ها ـ‌ تجربه‌های صاحبان صنعت، تجربه‌ها و مهارت‌های کارگرانی که دارای تجربه و مهارت‌اند ‌ـ می‌تواند اثر بگذارد و می‌تواند در این اقتصاد نقش ایفا کند. اینکه گفته می‌شود دانش‌محور، معنای آن این نیست که عناصر باتجربه‌ی صنعتگر یا کشاورز که در طول سال‌های متمادی کارهای بزرگی را براساس تجربه انجام داده‌اند، این‌ها نقش ایفا نکنند. نخیر، نقش بسیار مهمی هم به‌عهده‌ی این‌هاست.»
همان‌طور که رهبری اشاره کردند، علم و استفاده‌ی صحیح از علم، معنای دقیق اقتصاد دانش‌بنیان است. ایشان همچنین در زمینه‌ی جایگاه علم و اهمیت آن در رشد کشور می‌فرمایند:
«در این زمینه که علم نیاز است... حقیقتاً کشورى که دستش از علم تهى است، نمی‌تواند توقع عزت، توقع استقلال و هویت و شخصیت، توقع امنیت و توقع رفاه داشته باشد. طبیعت زندگى بشر و جریان امور زندگى این است. علم، عزت می‌بخشد. جمله‌اى در نهج‌البلاغه هست که خیلى جمله‌ى پرمغزى است. می‌فرماید: العلم سلطان (علم اقتدار است. سلطان یعنى اقتدار، قدرت.) العلم سلطان من وجده صال و من لم یجده صیل علیه؛ علم اقتدار است. هرکس این قدرت را به چنگ آورد، می‌تواند تحکم کند؛ می‌تواند غلبه پیدا کند. هر کسى که این اقتدار را به دست نیاورد، صیل علیه؛ بر او غلبه پیدا خواهد شد. دیگران بر او قهر و غلبه پیدا می‌کنند. به او تحکم می‌کنند.» (دیدار با نخبگان جوانان، 12 شهریور 86)
«پیشرفت مادى کشور در درجه‌ى اول، متوقف بر دو عنصر است: یک عنصر، عنصر علم است؛ یک عنصر، عنصر تولید است. اگر علم نباشد، تولید هم صدمه مى‌بیند. کشور با علم پیش می‌رود. اگر علم باشد، اما براساس این علم و بر بنیاد دانش، تولید، تحول و تکامل و افزایش پیدا نکند، باز کشور درجا می‌زند... باید به علم و تولید اهمیت بدهیم. باید در مراکز علم، در مراکز تحقیق، با شکل‌هاى نو و مدرن پیگیرى شود.» (بیانات در دیدار کارگران نمونه‌ی سراسر کشور، 8 اردیبهشت 1389)
الزامات و اصلاحات اقتصاد مقاومتی
اقتصاد مقاومتی از این نظر یکی از اسناد مهم اقتصادی تاریخ معاصر کشور است که بیشترین شانس را در اختیار دولت قرارداده که به اصلاح ساختار اقتصادی کشور به نفع اقتصادی رقابتی و صادرات گرا به پیش رود و با برطرف کردن موانع کسب و کار، کشور به سمتی حرکت کند که سرمایه گذاران به سرمایه گذاری در کشور مجاب شوند و با آرامش و اطمینان از آزادی مالکیت و محترم دانسته شدن داراییهای آ نها به ایجاد کسب وکار درکشوربپردازند.اقتصاد مقاومتی به ما می آموزد تولید را به سمتی ببریم که هر مصر ف کننده در هر نقطه از دنیا کالای ایرانی را با مدل مشابه خارجی خود بتواند در سطح کیفی خوب و با قیمت مناسب تهیه کند. طبیعتا این موضوع سبب خواهد شد برخی نهادهای مزاحم و مخل تولید رقابتی و تولید صادرات گرا از سر راه اقتصاد مقاومتی برداشته شوند و کشور به سمتی حرکت کند که بنگا ههای ناکارآمد تعطیل شوند و به جای آن بنگا ههایی متولد شوند یا به حیات خود ادامه دهند که دارای کارایی بالا و قدرت رقابت پذیری باشند. به نظر می رسد حال که اقتصاد ایران دارای فرمانده شده است می توان امیدوار بود با گردهم آمدن برخی ا ز نخبگان و اقتصاددانان خبره بتوان ریل گذاری صحیحی برای رسیدن به مقصد ترتیب داد. حال که درآمدهای نفتی کشور به سطح پایینی رسیده فرصت مناسبی پیش روی مدیران کشور قرار گرفته ا ست که اقتصاد کشور را به گونه ای ریل گذاری کنند که با تکیه بر سایر منابع غیرنفتی واقتصاد دانش بنیان راه توسعه را در پیش گیرد. اما در این راه یکنگرانی جدی وجود دارد و آن ای نکه آیا اقتصاد مقاومتی یک سند موقتی برای دوران کمبود درآمدهای نفتی است و با افزایش قیمت نفت دوباره درهای واردات باز خواهد شد یا این که حتی اگر قیمت نفت به بالاترین سطح خود برسد، مازاد نیاز کشور در صندوقی ذخیره و صرف سرمایه گذاری دربخشهای محتلف کشور می شود.
بدیهی است اگر قرار باشد با افزایش درآمدهای نفتی تمام تلا شهایی که برای نهادینه کردن اقتصاد مقاومتی صورت گرفته است نقش بر آب شود و دولت همانند سا لهای 84 تا 92 بخواهد راه واردات کالای مصرفی را در پیش گیرد، چیزی از اقتصاد مقاومتی باقی نخواهد ماند و اقتصاد کشور بیشتر از قبل آسیبخواهد دید. از این رو لازم است ابعاد اقتصاد مقاومتی شناسایی و تمام دستگاههای حکومتی برای اجرایی شدن آن - چه در دورهکمبود منابع نفتی و چه وفور آن- هم قسم شوند. (نهاوندیان، میثم،1395) مجموعه اصلاحاتی باید در دستور کارباشد که از جمله آ نها می توان به اصاح الگوي مصرف خانوار، اصاح الگوهاي مصرف انرژي، اصلاح الگوهاي كشت و آبياري، اصاح نظام بودجه ريزي عمومي، اصلاح الگوي مصرف منابع در توليد،اصاح نظام اداري و تحقق حكمراني خوب و اصلاح الگوي يارانه ها در بودجه عمومي اشاره کرد.در نهایت باید گفت که اقتصاد مقاومتی در حال حاضر به یک هژمونی تبدیل شده اما هنوز نتوانسته است به هدف غایی دست یابد. برنامه ریزان اقتصادی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی باید تدابیرلازم در زمینه مدلسازی اقتصاد مقاومتی را در دستور کار قرار دهند و به ارگا نها و دستگا ههای دولتی ابلاغ کنند. تنها در این صورت است که می توان به اقدام و عمل در زمینه این نوع اقتصاد امیدوار بود.(  قنبری،علی، 1395)
چرایی دانش بینانی اقتصاد مقاومتی
اقتصاد مقاومتی در بیان مختصر اقتصادی است درون زا، برون نگر، عدالت پایه، مردم محور و دانش بنیان که نسبت به تهدیدها، تغییرات و مخاطرات مقاوم بوده و نه تنها از جریان های ناخواسته و منفی کم ترین اثر را می پذیرد بلکه می تواند به جریان سازی مثبت و مطابق با منافع ملی اثر بگذارد.
اقتصاد مقاومتی مفهومی است که در سال 92 به طور رسمی توسط مقام معظم رهبری ابلاغ و در دستور کار قرار گرفت؛ دغدغه های اقتصادی ایشان در طول این مدت باعث شد تا سال 95 را تحت عنوان «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نامگذاری کنند تا تلاش های مسئولین در حوزه اقتصاد و معیشت مردم وجه جدی تری به خود بگیرد. مطرح شدن بحث اقتصاد مقاومتی در سال 92 و برجسته شدن آن در سال 95 توسط ایشان را می توان در چارچوب سند چشم انداز 20 ساله و اهداف افق 1404 تحلیل نمود؛ تدوین اهداف سیاسی، نظامی، امنیتی، علمی و اقتصادی و تعیین جایگاه کشور در برنامه های پنج ساله، یکی از ویژگی های این سند است که می تواند به عنوان راهنمای اقدام و عمل دستگاه های مختلف قرار بگیرد. آمارها، اطلاعات و بیانات مسئولین مرتبط با بخش های سیاسی، نظامی، امنیتی و علمی حاکی از این است که کشور در این موضوعات چهارگانه تقریبا همگام با اهداف سند چشم انداز و برنامه های پنج ساله پیش رفته است اما برعکس در حوزه اقتصاد این هماهنگی وجود نداشته و اقتصاد کشور از نوعی عقب ماندگی نسبت به سند چشم انداز رنج می برد. این عقب ماندگی به حدی است که در حال حاضر فقط چهل درصد از اهداف اقتصادی برنامه پنجم توسعه محقق شده است و حتی اگر رشد هشت درصدی پیش بینی شده در برنامه ششم توسعه نیز محقق شود؛ 65 درصد اهداف عملیاتی می شود و در نهایت اگر بخواهیم به 85 درصد اهداف نائل شویم باید رشد اقتصادی یازده درصدی را تجربه کنیم. همین موضوع باعث شد تا رهبری امسال را سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل»نامگذاری و مسئولین را بسیج کرده تا برای برون رفت از این عقب ماندگی اقداماتی را انجام دهند که نه فقط به رشد اقتصادی بلکه به جهش شاخصه های مورد نظر منجر گردد.
اقتصاد مقاومتی سیاستی است که اگر به درستی انجام شود به بهترین نحو می تواند اقتصاد را از این عقب ماندگی نجات دهد؛ اقتصاد مقاومتی در بیان مختصر اقتصادی است درون زا، برون نگر، عدالت پایه، مردم محور و دانش بنیان که نسبت به تهدیدها، تغییرات و مخاطرات مقاوم بوده و نه تنها از جریان های ناخواسته و منفی کم ترین اثر را می پذیرد بلکه می تواند به جریان سازی مثبت و مطابق با منافع ملی اثر بگذارد. اگر اثرگذاری و اثرناپذیری اقتصادی را یکی از شاخصه های قدرت یک کشور در عرصه بین المللی در نظر بگیریم؛ سیاست و چارچوب های اقتصاد مقاومتی را می توان تا حد زیادی هم راستا با این شاخص و تکمیل کننده گسترش برد اثرگذاری همه جانبه ایران در آسیای جنوب غرب دانست. در این گفتار قصد داریم رویکرد پنجم از اقتصاد مقاومتی، یعنی اقتصاد دانش بنیان را مورد بررسی قرار داده و با بحث در خصوص اهداف و جایگاه کشور در این زمینه به نقش شرکت های دانش بنیان در تحقق سیاست های اقتصاد مقاومتی بپردازیم.
اقتصاد دانش بنیان به روشی از تولید گفته می‌شود که در آن از دانش برای ایجاد ارزش افزوده استفاده می‌شود. فناوری و به خصوص فناوری‌های دانش بنیان ابزاری برای تبدیل بخشی از دانش به ماشین آلات محسوب می‌شوند.  محور و زیرساخت تولید در اقتصاد های مختلف، به خوبی می تواند وجه تمایز و مزیت های اقتصاد دانش بنیان را نسبت به انواع دیگر مشخص کند. اگر سه نوع اقتصاد کشاورزی، صنعتی و دانش بنیان را در نظر بگیریم؛ محور و زیرساخت تولید در اقتصاد کشاورزی زمین، آب و شرایط اقلیمی، در اقتصاد صنعتی منابع خام و انرژی اعم از نیروی کار و برق یا زغال سنگ یا نفت و ... است؛ اما اقتصاد دانش بنیان نوعی از اقتصاد است که محور و زیرساخت تولید در آن بر مبنای فناوری، یادگیری و مهارت گذاشته شده است و ارزش افزوده ایجاد شده به نسبت کار صورت گرفته در مقایسه با اقتصادهای کشاورزی و صنعتی بسیار بیشتر است. برای شکل گیری یک اقتصاد دانش بنیان و حرکت در مسیرهای تعیین شده ملزوماتی نیز وجود دارد؛ نیروی کار دانش آموخته و ماهر، سیستم مشوق، اختصاص بودجه های پژوهشی و زیرساخت های ارتباطی و فناورانه از مهمترین این ملزومات است تا براساس آن بتوان دانش را به ثروت تبدیل کرد؛ آن را به اشتراک گذاشت و در قبال تحولات جدید واکنش به موقع و مناسبی از خود نشان داد.
در سال های اخیر این نوع از اقتصاد در کشور ما نیز جایگاهی برای خود کسب کرده است؛ اما با این وجود یکی از نقاط ضعف اقتصاد کشور پایین بودن میزان خلاقیت و نوآوری و ضعف فناوری بنگاه های اقتصادی است. این مسئله اقتصاد و صنعت کشور را مصرف کننده فناوری های خارجی کرده است و این خود زمینه آسیب پذیری اقتصاد کشور را در برابر تحریم بیگانگان به وجود می آورد. تجربه  این نوع آسیب ها در سال های گذشته که به علت تحریم های مختلف، بسیاری از بخش های اقتصادی کشور با مشکل مواجه کرد و نشان داد که اقتصاد ما با فاصله زیادی که از اقتصاد مقاومتی دارد در برابر انواع تهدیدهای داخلی و خارجی شکننده است. این موضوع در ابتدا اهمیت اقتصاد مقاومتی را بیش از پیش نشان داد و در ادامه نقش بی بدیل دانش در حل معضلات کشور برای مصون ماندن از تهدیدات احتمالی در آینده را هر چه بیشتر گوشزد کرد.
اهمیت اقتصاد دانش بنیان در سیاست اقتصاد مقاومتی از آن رو مطرح می شود که دانش یکی از نیروهای بسیار موثر در تحولات اقتصادی و اجتماعی بوده و حتی می توان آن را  یک کالای عمومی محسوب کرد. دانش و ایده را می توان بدون کاهش و استهلاک با دیگران به اشتراک گذاشت و در عیل حال، علی رغم شریک شدن در دانش با دیگران، بر خلاف سایر کالاهای فیزیکی مثل سرمایه، دارایی های مادی و منابع طبیعی، استفاده از آن از کمیتش نمی کاهد و می توان از آن بارها استفاده کرد. حال با توجه به این باید دانست که امروز جهان شاهد موج ششم دانش بنیانی است و ما نیز باید در راستای اقتصاد مقاومتی، همگام با این موج تغییر و تحولی جدید در خود به وجود بیاوریم زیرا دیگر نمی توان با صنایع سنتی و اقتصاد کهنه در برابر تهدیدات مصون ماند. علاوه بر تاکید بر اقتصاد دانش بنیان در چارچوب سیاست های اقتصاد مقاومتی، اهمیت صنایع هایتک و دانش بنیان در اسناد بالادستی از جمله سند چشم انداز بیست ساله کشور نیز مورد تاکید قرار گرفته است؛ جایگاه شرکت های دانش بنیان در افق 1404 و سند چشم انداز 20 ساله کشور به گونه ای پیش بینی شده است که در سال 1404، باید پنجاه درصد از تولید ناخالص داخلی کشور از محل اقتصاد دانش بنیان تولید شود.
به عنوان اولین گام در جهت نیل به اهداف چشم انداز 20 ساله و تحقق نقش شرکت های دانش بنیان در اقتصاد مقاومتی و افق 1404، توسعه صنایع هایتک و حرکت کانون های استقرار از درون شهر به نقاط کمتر توسعه یافته به عنوان یک  رویکرد کلی، باید نقشه راه در توسعه صنایع کشور قرار بگیرد. پس از آن باید سرمایه های ملی و استانی را به سمت توسعه هر چه بیشتر شرکت های دانش بنیان هدایت کنیم و از استعداد نخبگانی که دارای ایده های تجاری هستند بخوبی برخوردار شویم و با حمایت و ترغیب بخش خصوصی از ظرفیت این بخش نیز استفاده کنیم.  توسعه حلقه های واسط و ارتباط میان صنعت و دانشگاه و اعتماد واحدهای صنعتی به دانشگاه ها و دانشجویان نخبه برای استفاده  از ظرفیت دانشجویان و استادان به خوبی می تواند اقتصاد دانش بنیان را در اقتصاد مقاومتی ضمیمه کند. تحقق سهم یک درصدی بودجه های پژوهشی دستگاه های دولتی نیز تا حد زیادی به گسترش اقتصاد دانش بنیان در کشور کمک خواهد کرد و همانگونه که دولت در قانون بودجه به این مهم نگاه ویژه ای داشته است اگر دستگاه ها تنها یک درصد از سهم بودجه های پژوهشی خود را تحقق بخشند، بخشی از موانع موجود در این زمینه برطرف خواهد شد.  در نهایت ایجاد ساز و کاری برای شناسایی و جذب ایده‌های مطلوب و خلاق مبتنی بر اقتصاد دانش بنیان در جامعه،  شناسایی سازمان‌های موثر در عملیاتی کردن ایده‌ها و شناسایی موانع و راهکارها جذب ایده های خلاق نیز در تحقق اهداف اقتصاد دانش بنیان می تواند تاثیر به سزایی داشته باشد.( صالحی، وحید)
امروزه با پیشرفت علوم بشری، کاربرد دانش در زندگی انسان در تمام عرصه‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی افزایش یافته و اقتصاد مبتنی بر علم و دانش و ضرورت توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در عرصه‌های اقتصادی اهمیت زیادی یافته است. 
در قانون برنامه‌ پنجم توسعه پیش‌بینی شده که کشور تا پایان این برنامه 20 هزار شرکت دانش‌بنیان داشته باشد. برای دستیابی به اقتصاد دانش‌بنیان، فقط تولید و توزیع اطلاعات و پرداختن به آموزش و پژوهش کافی نیست. کاربردی کردن دانش و استفاده موثرتر از آن در گسترش ظرفیت‌ها و ارتقای درجه‌ بهره‌برداری از منابع است که تحقق یک اقتصاد دانش‌بنیان را ممکن می‌سازد. نقش شرکت‌های دانش‌بنیان نیز در این زمینه قابل تعریف است. 
شرکت‌های دانش‌بنیان با توجه به ویژگی‌های خود و پویایی و تطبیق با شرایط محیط پیرامونی و انعطاف‌پذیری بالا، ظرفیت مناسبی برای روبه‌رو شدن با شرایط تحریم را دارا هستند. همچنین توزیع عادلانه‌تر ثروت، براساس شایسته‌سالاری در چنین شرکت‌هایی، تاثیر زیادی در عدالت اقتصادی دارد و از سوی دیگر با توجه به توانمندتر بودن این شرکت‌ها، در مقایسه با شرکت‌های سنتی، سبب افزایش بهره‌وری و کارآمدی شرکت‌های دولتی واگذارشده خواهد شد. 
قطع وابستگی به فروش خام مواد معدنی به ویژه نفت، یکی دیگر از مولفه‌های اقتصاد مقاومتی بیان می‌شود. شرکت‌های دانش‌بنیان با توجه به ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود و توان ایجاد و به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته مورد نیاز، توانمندی لازم را جهت تبدیل مواد خام به محصولات نهایی و با ارزش‌افزوده بالا دارند. در واقع دولت با اعتماد و توجه به چنین شرکت‌هایی می‌تواند تهدید به‌وجود‌آمده در این حوزه را به فرصتی جهت شکوفایی صنایع نفت و پتروشیمی تبدیل کند. (حسین‌پور،داوود )
تاسیس شرکت‌های دانش بنیان در پارک‌های علم و فناوری
تاسیس شرکت‌های دانش بنیان در پارک‌های علم و فناوری به منظور تجاری ساختن ایده‌ها از نخستین کارهای جدی است که در کشور به منظور عملی شدن تبدیل نوآوری‌ها به تکنولوژی صورت گرفته است.نظام اقتصادی است که در آن، تولید و کاربرد دانش منشأ اصلی ایجاد ثروت محسوب میشود. کارایی این نظام اقتصادی مستلزم تعریف ساز و کارها و شناخت عوامل مؤثر بر تولید و بکارگیری دانش است که از ارتباط این عوامل با یکدیگر، زمینه افزایش عملکرد سایر بخش ها نیز فراهم میشود.شرکت‌های دانش بنیان به عنوان حلقه واسط بین ایده و تکنولوژی و موتور محرکه اقتصاد دانش بنیان محسوب می شوند که می‌توانند ایده‌ها را در مسیر رسیدن به تکنولوژِی هدایت کنند ضمن اینکه گاهی اوقات خود همین شرکت‌ها هم می‌توانند ایده خودشان را به تکنولوژِی تبدیل کنند. نقش شركت هاي دانش بنيان در تحقق اقتصاد مقاومتي از جمله مسائل و مباحثي است كه پس از فرمايشات و بيانات مقام عظماي ولايت، حضرت آيت الله خامنه اي، مورد تاييد و توجه اقتصاددانان و محققان و مسئولان جامعه قرار گرفته است. در واقع جايگاه برجسته شركتهاي دانش بنيان در تحولات و تغييرات اقتصادي، امري است كه فراموش شده بود و بيانات و سخنان مقام معظم رهبري در اين زمينه موجب اهميت و توجه به اين شركتها گشت.رهبر معظم انقلاب در ديدار با جمعي از محققان و پژوهشگران، عرصه علم و فناوري و مسئولان شركت هاي دانش بنيان با تاكيد قرار دادن اين شركتها، لزوم تحقق اقتصاد مقاومتي را بيان داشتند. از ديد ايشان، «شركت هاي دانش بنيان از بهترين مظاهر و موثرترين مولفه هاي اقتصاد مقاومتي هستند كه مي توانند اقتصاد مقاومتي را پايدارتر كنند». با توجه به اين رويكرد مي توان جايگاه اين شركت ها را در تحقق اقتصاد مقاومتي تحليل نمود.رابطه در هم تنيده اقتصاد مقاومتي با اقتصاد مبتني بر علم و دانش از طريق شركت هاي دانش بنيان استحكام مي يابد. اين شركتها هم در تحقق اقتصاد دانش بنيان نقش دارند و هم در مدل اقتصاد مقاومتي نيز كارايي و كاربرد دارند. حمايت از شركت هاي دانش بنيان موجب تحول در عرصه علم و دانش و كشف يافته ها و نتايج جديد اقتصادي مي شود، اين يافته ها مي تواند در اجراي اصول اقتصاد مقاومتي مورد استفاده قرار گيرد.امروزه با پيشرفت علوم بشري، كاربرد دانش در زندگي انسان در تمام عرصه هاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي افزايش يافته و اقتصاد مبتني بر علم و دانش و شركت هاي دانش بنيان در عرصه اقتصادي اهميت يافته است. با توجه به سخنان مقام معظم رهبري اكنون «رشد اقتصادي حقيقي در گرو توليد ثروت از طريق دانش و علم مي باشد»، بنابراين با سرمايه گذاري و حمايت از شركت هاي دانش بنيان مي توان به ثروت و منابع مالي دست يافت.اقتصاد امروزي به سوي دانش جديد، فناوري روز و تكنولوژي جريان دارد و مي بايد در جهت تحكيم اقتصاد مبتني بر علم و دانش تلاش نمود، از اين رهيافت مي توان به جايگاه شركت هاي دانش بنيان در توليد علم و دانش پي برد. رهبر انقلاب اسلامي در اين باب بيان داشتند: «اگر شركت هاي دانش بنيان جدي گرفته شوند و از توسعه كمي و كيفي آنها حمايت شود، به واسطه ثروت آفريني از طريق علم، اقتصاد كشور به شكوفايي حقيقي خواهد رسيد»
از آنجايي كه براي حل هر مسئله اي، راهكاري نيز وجود دارد، براي رفع نقاط ضعف اين شركتها نيز مي توان راهكارهايي بيان داشت. مقام معظم رهبري براي حل اين مشكل، چنين بيان داشتند: «دستگاههاي دولتي بايد با رصد اختراعات و شناسايي نخبگان فكري و حمايت از آنها، زمينه ايجاد شركت هاي دانش بنيان جديد را به وجود آورند». همچنين ايشان اذعان داشتند كه مي بايد مانع سرمايه گذاري برخي كشورهاي خارجي براي شناسايي و جذب استعدادهاي داخلي شد. همان طور كه رهبر معظم انقلاب بيان داشتند،
«يكي از مسائلي كه در زمينه شركت هاي دانش بنيان وجود دارد، اجرايي نشدن قانون حمايت از اين شركت ها است كه آيين نامه اجرايي آن بايد هرچه زودتر ابلاغ شود». وضع اين قانون مي تواند سياست ها و تصميم گيري هاي نهادهاي دولتي را براي حمايت از اين شركتها فراهم سازد. در كنار اين مسئله مي توان با تشكيل بانك اطلاعات و تقويت بخش خصوصي جايگاه شركت هاي دانش بنيان را در جامعه وسعت داد.( مروري بر راهكارهاي «اقدام و عمل» در «اقتصاد مقاومتي» قسمت دوم)
جایگاه شرکت‌های دانش‌بنیان در تحکیم اقتصاد مقاومتی
نقش شرکت‌های دانش بنیان در تحقق اقتصاد مقاومتی از جمله مسائل و مباحثی است که پس از فرمایشات و بیانات مقام عظمای ولایت، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مورد تأیید و توجه اقتصاددانان و محققان و مسئولان جامعه قرار گرفته است. در واقع جایگاه برجسته‌ی شرکت‌های دانش‌بنیان در تحولات و تغییرات اقتصادی، امری است که فراموش ‌شده بود و بیانات و سخنان مقام معظم رهبری در این زمینه موجب اهمیت و توجه به این شرکت‌ها گشت. رهبر معظم انقلاب در دیدار با جمعی از محققان و پژوهشگران عرصه‌ی علم و فناوری و مسئولان شرکت‌های دانش‌بنیان، با تأکید بر این شرکت‌ها، لزوم تحقق اقتصاد مقاومتی را بیان داشتند.
از دید ایشان، «شرکت‌های دانش‌بنیان از بهترین مظاهر و مؤثرترین مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی هستند که می‌توانند اقتصاد مقاومتی را پایدارتر کنند.» با توجه به این رویکرد، می‌توان جایگاه این شرکت‌ها را در تحقق اقتصاد مقاومتی تحلیل نمود. رابطه‌ی درهم‌تنیده‌ی اقتصاد مقاومتی با اقتصاد مبتنی بر علم و دانش از طریق شرکت‌های دانش‌بنیان استحکام می‌یابد. این شرکت‌ها هم در تحقق اقتصاد دانش‌بنیان نقش دارند و هم در مدل اقتصاد مقاومتی کارایی و کاربرد دارند.
حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان موجب تحول در عرصه‌ی علم و دانش و کشف یافته‌ها و نتایج جدید اقتصادی می‌شود، این یافته‌ها می‌تواند در اجرای اصول اقتصاد مقاومتی مورد استفاده قرار گیرد. امروزه با پیشرفت علوم بشری، کاربرد دانش در زندگی انسان در تمام عرصه‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، افزایش یافته و اقتصاد مبتنی بر علم و دانش و شرکت‌های دانش‌بنیان در عرصه‌ی اقتصادی اهمیت یافته است. با توجه به سخنان مقام معظم رهبری، اکنون «رشد اقتصادی حقیقی در گرو تولید ثروت از طریق دانش و علم می‌باشد.»
بنابراین با سرمایه‌گذاری و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توان به ثروت و منابع مالی دست یافت. اقتصاد امروزی به‌سوی دانش جدید، فناوری روز و تکنولوژی جریان دارد و می‌باید در جهت تحکیم اقتصاد مبتنی بر علم و دانش تلاش نمود. از این رهیافت می‌توان به جایگاه شرکت‌های دانش‌بنیان در تولید علم و دانش پی برد. رهبر انقلاب اسلامی در این باب بیان داشتند: «اگر شرکت‌های دانش‌بنیان جدی گرفته شوند و از توسعه‌ی کمّی و کیفی آن‌ها حمایت شود، به‌واسطه‌ی ثروت‌آفرینی از طریق علم، اقتصاد کشور به شکوفایی حقیقی خواهد رسید.»
البته برای تحقق این اهداف، موانع و ضعف‌هایی وجود دارد. از جمله اینکه می‌باید تحولات علوم و دانش علاوه بر پیکره‌ی اقتصادی در تمامی عرصه‌های جامعه اعمال گردد و در داخل مسائل و پدیده‌های اقتصادی نیز تا حد امکان روند و ارتباط رویدادها و جریان‌های اقتصادی را علمی نمود. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز در سخنان خود به این مسائل اشاره کرده و خاطر نشان نمودند: «سیستم‌های سنتی و قدیمی اعتبارسنجی از طرف بانک‌ها و مؤسسات پولی و نبود بیمه‌های خاص به‌منظور حمایت از خطرپذیری شرکت‌های دانش‌بنیان، از جمله ضعف‌ها می‌باشد.»( شهسواری، سجاد)
تبیین اقتصاد دانش بنیان
با روشن شدن مفهوم اقتصاد مقاومتی و مؤلفه های آن، حال برای تبیین نقش شرکت های دانش بنیان جهت تحقق این اهداف، ابتدا باید مفهوم اقتصاد دانش بنیان مورد بررسی قرار گیرد و با روشن شدن ویژگی های اقتصاد دانش بنیان، جایگاه و کارکرد شرکت های دانش بنیان، به عنوان بنگاه های سیستم اقتصادی دانش بنیان جهت تحقق اقتصاد مقاومتی، روشن شود.(جباری پور هریس،مجتبی)
الزامات اقتصاد مقاومتی
مسئله ی اقتصاد مهم است؛ اقتصاد مقاومتی مهم است. البته اقتصاد مقاومتی الزاماتی دارد. مردمی کردن اقتصاد، جزو الزامات اقتصاد مقاومتی است. این سیاست های اصل ۴۴ که اعلام شد، می تواند یک تحول به وجود بیاورد؛ و این کار باید انجام بگیرد. البته کارهائی انجام گرفته و تلاشهای بیشتری باید بشود. بخش خصوصی را باید توانمند کرد؛ هم به فعالیت اقتصادی تشویق بشوند، هم سیستم بانکی کشور، دستگاه های دولتی کشور و دستگاه هائی که می توانند کمک کنند - مثل قوه ی مقننه و قوه ی قضائیه - کمک کنند که مردم وارد میدان اقتصاد شوند.
کاهش وابستگی به نفت یکی دیگر از الزامات اقتصاد مقاومتی است. این وابستگی، میراث شوم صد ساله ی ماست. ما اگر بتوانیم از همین فرصت که امروز وجود دارد، استفاده کنیم و تلاش کنیم نفت را با فعالیت های اقتصادی درآمدزای دیگری جایگزین کنیم، بزرگ ترین حرکت مهم را در زمینه ی اقتصاد انجام داده ایم. امروز صنایع دانش بنیان از جمله ی کارهائی است که می تواند این خلأ را تا میزان زیادی پر کند. ظرفیت های گوناگونی در کشور وجود دارد که می تواند این خلأ را پر کند. همت را بر این بگماریم؛ برویم به سمت این که هرچه ممکن است، وابستگی خودمان را کم کنیم(بیانات مقام معظم رهبری) ما باید یک اقتصاد مقاومتی واقعی در کشور به وجود بیاوریم. امروز کارآفرینی معناش این است. دوستان درست گفتند که ما تحریم ها را دور می زنیم؛ بنده هم یقین دارم. ملت ایران و مسئولین کشور تحریم ها را دور میزنند، تحریم کنندگان را ناکام می کنند؛ مثل موارد دیگری که در سال های گذشته در زمینه های سیاسی بود که یک اشتباهی کردند، یک حرکتی انجام دادند، بعد خودشان مجبور شدند برگردند، یکی یکی عذرخواهی کنند. چند مورد یادتان هست لابد دیگر. حالا جوان ها نمی دانند. در این ده بیست سال اخیر، از این کارها چند بار انجام دادند. این دفعه هم همین جور است. البته تحریم برای ما جدید نیست، ما سی سال است تو تحریمیم. همه ی این کارهائی که شده است، همه ی این حرکت عظیم ملت ایران، در فضای تحریم انجام گرفته؛ بنابراین کاری نمی توانند بکنند. خب، ولی این دلیلی است برای همه ی مسئولان و دلسوزان کشور که خود را موظف بدانند، مکلف بدانند به ایجاد کار، به تولید، به کارآفرینی، به پر رونق کردن روزافزون این کارگاه عظیم؛ که کشور ایران حقیقتاً امروز یک کارگاه عظیمی است. همه خودشان را باید موظف بدانند. (بیانات مقام معظم رهبری)
دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب درباره‌ی مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی است که به اجمال به این مؤلفه‌ها اشاره می‌شود:
 1. به علت پایین بودن بهره‌وری و نداشتن پویایی و قدرت تحول، توان انطباق کافی با تغییرات و تهدیدهای محیطی را ندارند. همچنین در چنین شرکت‌هایی، به علت ویژگی‌های خاص ساختاری، زمینه‌ی نوآوری و بهینه کردن محصولات پایین و زمینه‌ی شیوع فساد به عنوان تهدید داخلی اقتصاد بسیار بالاست. بنابراین تحریم مواد اولیه یا محصولات این شرکت‌ها، به عنوان تهدید خارجی، اسباب چالش در اقتصاد را فراهم می‌آورد. از این رو، یکی از مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی مردمی کردن اقتصاد به شمار می‌رود که مورد تأکید رهبر معظم انقلاب نیز قرار گرفته است.
2. وابستگی اقتصاد ایران و بودجه‌ی دولت به فروش مواد خام و با ارزش‌افزوده‌ی پایین که مصداق بارز این موضوع وابستگی اقتصاد به فروش نفت خام است. ریشه‌ی اصلی این معضل در ضعف دانش و تکنولوژی در این صنعت و شرکت‌های فعال در این حوزه است که متأسفانه این مسئله باعث شده است نقطه‌ی قوتی به نام وجود منابع زیرزمینی، به اهرمی برای تحریم و فشار بر اقتصاد ایران تبدیل شود. بنابراین یکی دیگر از مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی کاهش و قطع وابستگی به نفت است.
 3. یکی دیگر از نقاط تهدیدزای اقتصاد ایران مدیریت مصرف است. این موضوع، از یک سو، مربوط به تعادل و عدم اسراف در مصرف و از سوی دیگر، مرتبط با اهمیت مصرف تولیدات داخلی از سوی مصرف‌کننده‌ی داخلی است. بنابراین یکی دیگر از مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی موضوع مدیریت مصرف است.
 4. بهره‌وری پایین عوامل تولید و استفاده‌ی نامناسب و ناکارا از منابع، امکانات و زمان از دیگر نقاط ضعف اقتصاد ایران است. بنابراین بالا بردن بهره‌وری نیز یکی دیگر از مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی به شمار می‌رود.
 5. یکی از نقاط ضعف اقتصاد کشور پایین بودن میزان خلاقیت و نوآوری و ضعف فناوری بنگاه‌های اقتصادی است. در حقیقت این مسئله اقتصاد و صنعت کشور را مصرف‌کننده‌ی فناوری‌های خارجی نموده است و این خود زمینه‌ی آسیب‌پذیری اقتصاد کشور را در برابر تحریم بیگانگان فراهم می‌نماید و سایر مؤلفه‌های اقتصاد را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، رهبر معظم انقلاب نیز یکی از مهم‌ترین مظاهر و مؤثرترین مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی را شرکت‌های دانش‌بنیان دانسته‌اند. همچنین ایشان در جای دیگری از اقتصاد دانش‌بنیان به عنوان یکی از سرفصل‌های اقتصاد مقاومتی نام می‌برند.
 6. یکی دیگر از چالش‌های اقتصاد مقاومتی ضعف تولید ملی و عدم توان خودکفایی در تولید کالاهای استراتژیک مورد نیاز کشور است. بنابراین حمایت از تولید ملی نیز یکی دیگر از مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی محسوب می‌شود.( جباری‌پور هریس، مجتبی )
 تبيين نقش و جايگاه شركت‌هاي دانش‌بنيان در توسعه اقتصاد مقاومتي
یکی از مشکلات اساسی در تولیدات داخلی و اقتصاد کشور، عدم اتکای آن‌ها به علم و تکنولوژی و تبعیت از علوم و دانش غربی است. متأسفانه کاربرد ناصحیح علم و دانش در جهتی غیر از جهت معیشت مردم و آسیب‌های اساسی اقتصاد کشور، سبب شده است تا نه تنها وابستگی اقتصاد ملی به غرب و علوم غربی کاهش پیدا نکند، بلکه این وابستگی روزبه‌روز بیشتر شود و زمینه‌های شکل‌گیری اقتصاد مقاومتی در کشور ایجاد نشود. این مسئله سبب شده است که رهبری در سخنرانی‌شان در حرم مطهر رضوی، بر مسئله‌ی اقتصاد دانش‌بنیان تکیه کنند و آن را یکی از لوازم اقتصاد مقاومتی بدانند. ایشان فرمودند:
«چهارم، گفتیم این اقتصاد، اقتصاد دانش‌بنیان است؛ یعنی از پیشرفت‌های علمی استفاده می‌کند، به پیشرفت‌های علمی تکیه می‌کند، اقتصاد را بر محور علم قرار می‌دهد؛ اما معنای آن این نیست که این اقتصاد منحصر به دانشمندان است و فقط دانشمندان می‌توانند نقش ایفا کنند در اقتصاد مقاومتی. نخیر، تجربه‌ها و مهارت‌ها ـ‌ تجربه‌های صاحبان صنعت، تجربه‌ها و مهارت‌های کارگرانی که دارای تجربه و مهارت‌اند ‌ـ می‌تواند اثر بگذارد و می‌تواند در این اقتصاد نقش ایفا کند. اینکه گفته می‌شود دانش‌محور، معنای آن این نیست که عناصر باتجربه‌ی صنعتگر یا کشاورز که در طول سال‌های متمادی کارهای بزرگی را براساس تجربه انجام داده‌اند، این‌ها نقش ایفا نکنند. نخیر، نقش بسیار مهمی هم به‌عهده‌ی این‌هاست.»
منابع داخلی:
جعفر زاده، بهروز ، 1391 ؛ " ارتباط صنعت ودانشگاه،شاهرگ توسعۀاقتصادی" ، همایش های ملی تعامل صنعت و دانشگاه، قابل دسترسی در            http://www.bccim.ir/content/media/image/2015/07/273-  org.pdf.
اصغری، محمود، 1392 ؛ " تربیت دینی و تاثیر آن بر اقتصاد مقاومتی"، فصلنامه پژوهش های اجتماعی اسلامی، شماره 99 ، ص137 - 160.  
دکتر فاطمه مهربانی، دکتر صغری قبادی،علی رضائیان، بررسی اثر و رابطه بین اقتصاد دانش بنیان و بهره وری کل عوامل تولید؛ مطالعه موردی کشورهای توسعه یافته، نوظهور و در حال توسعه،  دوفصلنامه علمی- پژوهشی و جستارهای اقتصادی ایران تابستان 1393 صفحات 125-159)
بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از کارآفرینان سراسر کشور، 16 / 6 / 89.
بیانات مقام معظم رهبری در دیدار دانشجویان، 16 / 5 / 91.
اسدی، علی، 1393 ؛ " نظام اقتصاد اسلامی الگویی کامل برای اقتصاد مقاومتی"، فصلنامه سیاست های راهبردی و کلان ، شماره 5 ،ص 25 – 39.
کمسیون اقتصاد کلان- الف، ( 1392 )،پیش نویس اولیه سیاست هاي کلی اقتصاد مقاومتی و جهاد اقتصادي،فصلنامه سیاست کلان،صفحات164- 174.
کمسیون اقتصاد کلان-ب،( 1392 )،اصول کلی حاکم بر اقتصاد مقاومتی و جهاد اقتصادي،فصلنامه سیاست کلان،صفحات141-  153.
(  اصغری، محمود، 1392 ؛ " تربیت دینی و تاثیر آن بر اقتصاد مقاومتی"، فصلنامه پژوهش های اجتماعی اسلامی، شماره 99 ، ص137 – 160.
میرانی، تینا، اسمعیلی، سامان شیخ، میرانی، والا، 1393 ؛ " بررسی اثرات ابعاد اقتصاد دانش بنیان بر رشد تولیدات در ایران"، فصلنامه مدیریت صنعتی، شماره 28 ، ص 70-90.
مجتبی جباری پور هریس، تبیین نقش و جایگاه شرکت های دانش بنیان در توسعه اقتصاد مقاومتی
سازمان همکاري هاي اقتصادي و توسعه، (1999
واعظی، سید کمال، اقتصاد دانش بنیان در اقتصاد آموزش عالی :الزامات اقتصاد مقاومتی و رویه ها ی استراتژیک،دانشگاه تهران،
اسدی، علی، 1393 ؛ " نظام اقتصاد اسلامی الگویی کامل برای اقتصاد مقاومتی"، فصلنامه سیاست های راهبردی و کلان ، شماره 5 ،ص [25 – 39.
ناظمان ، حميد ،دانشيار دانشكده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائي، اسلامي فر، عليرضا ،دانش آموخته دكتري اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائي،و عضو هيأت علمي دانشگاه سيستان وبلوچستان واقتصاد دانش بنيان و توسعه پايدار(طراحي و آزمون يك مدل تحليلي با داد ه هاي جهاني ) مجلة دانش و توسعه (علمي - پژوهشي) سال هجدهم، شمارة 33 ، زمستان 1389.
نهاوندیان، میثم ، اقتصاد مقاومتی؛ بایدها و نبایدها، ماهنامه آموزشی، علمی خبری، تحلیلی اقتصاد دانش بنیان،شماره پنجم اردیبهشت1395.
قنبری، علی ،اقتصاد مقاومتی، مدیریت ریسکها و تکانه پذیری، معاون وزیر جهاد کشاورزی و عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس، ماهنامه آموزشی، علمی خبری، تحلیلی اقتصاد دانش بنیان،شماره پنجم اردیبهشت1395.
صالحی ، وحید، اقتصاد مقاومتی، اقتصادی دانش بنیان.
حسین‌پور، داوود، نقش شرکت‌های دانش‌بنیان در اقتصاد مقاومتی، قابل دسترسی در
http://jahanesanat.ir/?newsid=38507
شهسواری ، سجاد، شرکت‌های دانش‌بنیان رهیافتی برای رسیدن به اقتصاد مقاومتی ؛ گروه اقتصادی برهان.
جباری پور هریس، مجتبی ،تبیین نقش و جایگاه شرکت های دانش بنیان در توسعه اقتصاد مقاومتی، http://eghtesad-moghavemati.blogfa.com.
منابع خارجی
Smith, A. (1776, 1976),“An Inquiry into the Nature and Cause of the Wealth of Nations”, University of Chicago Press.
 Smulders, J. & L. Bretschger (2007) “Sustainable Use of Resources and Economic Dynamics”, Journal of Environmental & Resource Economics, Vol.36, pp.1-13.
 Schumpeter, J.(1911), “Theory of Economic Development”, Harvard
U. Press
Stiglitz,J.(1998),“Towards a New Paradigm for Development”,UNCTAD.
Becker, Gary. (1964) ” Human Capital; with special Reference to Education”, U. of Chicago Press.
Castells, M. (1989),” Globalization, Technology,and Social Development”, Utited Nations Research Institute, Geneva, Discussion Paper No. 114.
 
 
نویسنده: 
زینب روحانی ، کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی-مالی

نشانی: ارومیه خیابان بهداری خیابان میرداماد کوچه هفتم پلاک 14
شماره تماس: 09148224337
پست الکترونیک: zeynab.rouhani@gmail.com



د
کد مطلب: 395214
مرجع : هم اندیشی