تاریخ انتشار : شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۱۵:۱۷
 

شتابگر ملی یا چشمه نور

Share/Save/Bookmark
اجرای طرح شتابگر ملی یا «چشمه نور» در استان قزوین ضمن تبدیل این استان به قطب علمی در خاورمیانه، زمینه جذب هزاران دانشمند را فراهم و از فرار مغزها جلوگیری می کند.«طرح شتابگر ملی» به عنوان یکی از بزرگ ترین طرح های علمی کشور در مجموعه ای به نام «چشمه نور» در شمال شهر قزوین در حال اجراست.
پایگاه تحلیلی خبری هم اندیشی:
شتابگر ملی به عنوان یک آزمایشگاه بزرگ علمی با تمرکز بر روی پرتوهای سیکلوترون(پرتوهای نوری بسیار درخشنده) راه را برای اجرای تحقیقات در رشته های مختلف هموار می سازد و حوزه های مختلف پزشکی، فیزیک، شیمی، الکترونیک، کشاورزی، داروسازی و صنعت در طرح شتابگر ملی توسعه می یابند.
متخصصان و دانشمندان، پروژه «چشمه نور ایران» را یک شتابگر سنکروترون با انرژی۳GeV، جریان ۴۰۰mA و گسیلندگی ۰.۴۷nmrad معرفی می کنند که محیط حلقه انبارش ۵۲۸m بوده و انتظار می رود که ساخت ماشین آن تا سال ۲۰۲۵ در شهر قزوین به پایان برسد.
این طرح، مجتمع بزرگی از شتابگرهای پیچیده، ابزارهای تجربی و آزمایشگاه های متنوع است که در دهه های آینده نیروی محرکه اصلی برای رسیدن به اهداف علمی و مهندسی مهم کشور خواهد بود.
این طرح ملی اولین تسهیلات آزمایشگاهی در مقیاس بزرگ برای پژوهش های بین رشته ای در ایران است و انتظار می رود پس از تأسیس آزمایشگاه، سالانه هزاران دانشمند و محقق از این آزمایشگاه ملی در تحقیقات خود استفاده کنند.

قزوین، در مسیر تبدیل به قطب علم و فناوری

صفر لک مدیر اجرایی طرح شتابگر ملی که تلاش مستمری را برای عملیاتی شدن این کار بزرگ انجام داده است گفت: طرح شتابگر ملی ایران در اواخر سال۱۳۸۸ در ابتدا با تشکیل کمیته اجرایی طرح فعالیت خود را آغاز کرد. مطالعات و مشورت هایی که در کمیته اجرایی طرح در سال ۱۳۸۹ انجام شد، نشان داد به دلیل تحقیقات متنوعی که در علوم روز می توان انجام داد، شتابگر سنکروترون الکترون، بهترین گزینه به عنوان شتابگر ملی در کشور خواهد بود ازاین رو شتابگر سنکروترون الکترون که به وسیله آن می توان باریکه فوتونی با شدت بسیار زیاد و در محدوده طول موج مادون قرمز تا اشعه X سخت تولید کرد به عنوان شتابگر ملی ایران انتخاب شد.
وی  ادامه داد: این شتابگر به دلیل تابش فوتونی شدیدی که در آن تولید می شود «چشمه نور» نامیده می شود بر همین اساس با تشکیل گروه های مختلف علمی، فنی و تخصصی، فعالیت های مطالعاتی و انجام طراحی های اولیه و مفهومی طرح، آغاز شد.
هدف اصلی این طرح ملی، ایجاد اولین آزمایشگاه مقیاس بزرگ برای انجام تحقیقات نانو فناوری و مطالعات بین رشته ای در ایران و رفع نیازهای فنی و تخصصی دانشمندان و محققان کشور و نیز اثبات قدرت علمی ایران با ساخت شتابگر سنکروترون به عنوان اولین و برترین کشور در زمینه علوم، پژوهش و فناوری در خاورمیانه و کسب جایگاه شایسته در جهان است.
استفاده از شتابگر به عنوان موتور اکتشافات برای جذب دانشجویان و محققان کارآمد کشور و تأمین محیط و تسهیلات آزمایشگاهی مناسب برای آن ها و در نهایت جلوگیری از فرار مغزها از کشور ضرورتی اجتناب ناپذیر است و در این میان می توان نسبت به ارائه و صدور خدمات پژوهشی و تجربی به سایر کشورهای منطقه و محققان و دانشمندان آن ها نیز اقدام کرد. 

   

فعالیت ها و پیشرفت های طرح

هم اکنون و در شروع فعالیت طرح، فیزیکدانان و مهندسان با تخصص های مختلف به طور مستقیم در گروه های تخصصی طرح مشغول به کار هستند. همچنین حدود ۲۰۰ دانشمند، محقق و استاد از دانشگاه ها و مراکز مختلف علمی کشور و جهان و شرکت های صنعتی متعدد به طور مستقیم و غیرمستقیم در این طرح مشارکت و همکاری می کنند.
گروه های فنی پس از آموزش های داخلی و خارجی لازم، طراحی های اولیه سنکروترون و بخش های مختلف آن و همچنین ساخت نمونه های آزمایشی را به پایان رسانده اند. با توجه به برنامه زمان بندی و ساختار فعالیت های طرح، طراحی مفهومی با نظارت مشاوران فنی داخلی و بین المللی طرح، تکمیل شده که گزارش آن در اختیار اعضای شورای راهبری طرح جهت بررسی و تائید قرار گرفته است.
همچنین نمونه هایی (proyotype) از قطعات و تجهیزات شتابگر شامل الکترومغناطیس های (Magnets) دوقطبی و چهارقطبی، تقویت کننده های بسامد رادیویی (RF)، منابع تغذیه (Power supply) و سایر قطعات و تجهیزات موردنیاز، طراحی و ساخته شده و مورد آزمایش قرارگرفته اند.
بسیاری از محققان ایرانی مرتبط با تحقیقات سنکروترون که در ایران یا کشورهای دیگر مشغول به تحقیق هستند، از طریق برگزاری دوره ها، کارگاه ها و سمینارهای آموزشی شناسایی شده و اطلاعات مربوط به تحقیقات، نیازمندی ها و تجهیزات موردنیاز آن ها جمع آوری شده است.
در حال حاضر گروه های تخصصی در حال ساخت نمونه هایی از قطعات و تجهیزات شتابگر هستند که از آن جمله می توان به تقویت کننده فرکانس رادیویی پرتوان حالت جامد، کاواک شتاب دهنده، سیستم کنترل الکترونیکی بسامد رادیویی، چند نمونه منبع تغذیه بسیار پایدار برای الکترومغناطیس های حلقه انبارش، ساخت الکترومغناطیس های دوقطبی و چهار قطبی برای حلقه انبارش به همراه پایه نگه دارنده آن ها، سیستم اندازه گیری شدت و کیفیت میدان مغناطیسی الکترومغناطیس ها، ابزارهای اندازه گیری مشخصات باریکه الکترونی، اتاقک های خلأ و پمپ یونی برای تولید خلأ بسیار بالا اشاره کرد.

مدیر ارشد طرح چشمه نور ایران: فاز اول طرح ۵۰ میلیارد تومان هزینه دارد

جواد رحیقی مدیر ارشد طرح چشمه نور  در خصوص اهمیت اجرای این طرح اظهار داشت: طرح چشمه نور مراحل مقدماتی و میانی خود را طی کرده و در چند سال گذشته موفق شدیم یک تیم حرفه ای را گرد هم جمع کنیم و مقدمات اجرای این طرح که برای کشور حیاتی بوده آماده شده و امیدواریم با تزریق منابع مالی آن را انجام دهیم.
رحیقی تصریح کرد: این پروژه بستر جهش علمی کشور را فراهم کرده و از مهاجرت و فرار مغزها جلوگیری می کند و موجب تقویت بنیه اقتصادی و علمی کشور هم می شود.
وی در خصوص اهمیت اجرای این طرح گفت: چشمه نور به عنوان طرحی ملی و تأثیرگذار در صورت تکمیل شدن سالانه چند هزار بازدیدکننده و استفاده کننده خواهد داشت و به همه نیازهای علمی کشور پاسخ می دهد.
 
مدیر ارشد طرح چشمه نور بیان کرد: توسعه کشور در حوزه های اجتماعی و صنعتی، نیازمند پیشرفت علمی است و اگر بتوانیم بیکاری را حل کنیم آسیب های اجتماعی کم می شود و چشمه نور گام مهمی در ایجاد اشتغال پایدار برای جوانان تحصیل کرده و اندیشمندان است.
وی اضافه کرد: این طرح در مرحله طراحی به اعتبار کمی نیاز دارد اما در مراحل بعدی نیازمند اعتبارات بیشتری است تا بتوانیم قطعات و تجهیزات موردنیاز را تأمین کنیم.

پروژه ای ۳۰۰ میلیون دلاری/ سرمایه گذاری ۱۳۰۰ میلیارد تومانی در فن آوری

لک ادامه داد: اجرای پروژه مشابهی مانند چشمه نور در هر کشوری بالغ بر ۳۰۰ میلیون دلار هزینه دارد و امروز می توانیم ادعا کنیم چشمه نور بزرگ ترین طرح علمی کشور است که با بیش از ۱۳۰۰ میلیارد تومان سرمایه گذاری در قزوین اجرا می شود.
وی اظهار کرد: این طرح ازنظر علمی و فناوری در جهان اسلام و خاورمیانه بی نظیر است و چند کشور هم سال هاست پیگیر آن بودند که آن را در کشور خود پیاده کنند که به دلیل تکنولوژی پیشرفته آن و نیز هزینه های سنگین از آن منصرف شدند و امروز ما افتخار اجرای آن را داریم.
لک بیان کرد: این طرح اگر اعتباراتش به موقع داده شود حداقل ۱۰ سال طول می کشد و بخش های مختلف آن به ویژه آزمایشگاه هم از نظر فنی و هم تجهیزاتی امکانات ویژه ای دارد که باید اعتبار آن تأمین شود.
وی گفت: در اجرای این طرح ۳۶ ایستگاه تحقیقاتی ساخته خواهد شد که در فاز اول شش ایستگاه پیش بینی شده و در کنار آن ظرفیت ایجاد ۳۶ آزمایشگاه نیز دیده شده که به تدریج ساخته می شود.
لک اضافه کرد: مرکز پرتودهی که در حال حاضر ایجادشده یکی از طرح های آن است که محصولات کشاورزی و مواد یک بارمصرف کشاورزی را پرتودهی خواهد کرد که به جایگاه کشاورزی استان ارتقاء خواهد بخشید.

 ۲۵۰ میلیارد تومان برای فعالیت عمرانی شتابگر

وی اظهار داشت: برای تسریع در روند اجرای این طرح بزرگ فراملی در بخش فعالیت های عمرانی باید ۲۵۰ میلیارد تومان اعتبار اختصاص یابد که تاکنون بیش از ۴۰ میلیارد تومان هزینه شده و روند اجرا را کند کرده است.
لک در خصوص پیشرفت فیزیکی طرح بیان کرد: از نظر فنی و مهندسی حدود ۳۵ درصد پیشرفت فیزیکی داریم و بخشی از تجهیزات نمونه سازی شده اما در مجموع این طرح ۱۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
در همین راستا پیش ازاین، علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی در مراسم امضاء تفاهم نامه دوجانبه بین سازمان انرژی اتمی و پژوهشگاه دانش های بنیادی کشور با تقدیر از متخصصان گمنام و بی ادعا در پروژه ملی چشمه نور ایران گفت: این پروژه از یک شتاب دهنده سنکروترون الکترون با انرژی ۳ گیگا الکترون ولت و بالغ بر ۳۰ خط باریکه پر شدت تابش ایکس تشکیل خواهد شد و در علوم مختلف ازجمله فیزیک، مواد، زیست شناسی، نانو و پزشکی کاربردهای گسترده ای دارد.
وی افزود: این پروژه در توسعه علمی کشور و رشد علوم و فنون حائز اهمیت بوده و جهش علمی ویژه ای را در کشور و استان قزوین به دنبال خواهد داشت.
صالحی تصریح کرد: قراردادهای منعقده در یک مرحله به ارزش ۹۰ میلیارد ریال بوده و باید تجهیزات و اجزای آن با بومی سازی و رویکرد اقتصاد مقاومتی طراحی و تولیدشده و جهت استفاده در اختیار پژوهشگاه دانش های بنیادی قرار گیرد.
وی افزود: اجرای این طرح استان قزوین را در آینده به یک قطب علمی، فناوری و هسته ای تبدیل خواهد کرد و بستر ایجاد رشته های هسته ای در دانشگاه را نیز هموار می کند.

۵۰ میلیون دلار صرفه جویی ارزی

صالحی یادآور شد: از این طرح بهره برداری صنعتی هم خواهیم داشت و پرتودهی محصولات کشاورزی و استرلیزه کردن برخی کالاها نیز در این مرکز انجام می شود که گامی در تأمین سلامت مردم است و ازاین پس شاهد تحول علمی، تحقیقاتی و پژوهشی بزرگی در استان و کشور خواهیم بود که امیدواریم با همکاری سه جانبه بتوانیم هر چه سریع تر آن را پیش ببریم.
وی اظهار داشت: هزینه تأمین این تجهیزات ۱۵ میلیون دلار ارزی و بیش از ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان است و هزینه سنگینی هم برای تأسیسات لازم دارد تا ساختمان های جنبی ساخته شود که امیدواریم سازمان انرژی اتمی با این طرح وظیفه خود را در رساندن خدمات در سایر عرصه ها به ملت انجام دهد.
صالحی بیان کرد: تجارب اندوخته شده در سازمان انرژی اتمی در بخش کشاورزی، سلامت، بهداشت و صنعت می تواند امروز به خوبی مورداستفاده قرار گیرد که راه اندازی این مرکز بخشی از آن است و خوشبختانه سازمان انرژی اتمی در جایگاهی از علم و فناوری است که در ورود به این عرصه ها مشکلی ندارد و این نمونه افتخارآمیز  گام دیگری برای علمی شدن کشور است.
رئیس پژوهشگاه دانش های بنیادی کشور هم در مورد این طرح بزرگ ملی گفت:مدت ها به دنبال ایده شتابگر ملی بودیم چون دستاوردهای آن در عرصه علمی بسیار زیاد خواهد بود.
محمدجواد لاریجانی ادامه داد: قزوین با هماهنگی های به عمل آمده به قطب تحقیقات و فناوری و فضایی ایده آل برای محققان و پژوهشگران منطقه تبدیل خواهد شد و بخش زیادی از علوم و فنون کشور همراه با این پروژه رشد خواهد کرد.
وی بیان کرد: این جهش با همکاری سازمان انرژی اتمی محقق خواهد شد و حدود پنج هزار دانشمند و متخصص در علوم مختلف پس از اجرا و بهره برداری از طرح شتابگر ملی چشمه نور ایران، در این مرکز بزرگ علمی و آزمایشگاهی مشغول به کار می شوند.
به گفته محمدجواد لاریجانی، شتابگر ملی یکی از بزرگ ترین طرح های علمی تاریخ کشور محسوب می شود که در دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین اجرا می شود و دانشمندان و متخصصان این مرکز در ۳۲ حوزه مختلف به فعالیت های علمی و تحقیقاتی خواهند پرداخت و این طرح می تواند جایگاه کشورمان را در حوزه علم و فناوری تقویت کند.
مدیر پژوهشگاه دانش های بنیادی از طرح شتابگر ملی به عنوان یک سفره پربرکت علمی در کشور یاد کرد و گفت: این طرح که آزمایشگاه بزرگ علمی خواهد بود، در حوزه های مختلف علمی ازجمله صنعت، فیزیک، شیمی، الکترونیک، داروسازی و کشاورزی کاربرد خواهد داشت و موجب جذب هزاران دانشمند در قزوین می شود.

محققان و پژوهشگران:طرح چشمه نور انقلابی در مسیر علم و دانش کشور است

پیش ازاین محققان و استادان برجسته کشور در همایش کاربران شتابگر ملی در قزوین نیز بیان کرده اند که اجرای طرح شتابگر ملی ضمن ایجاد انقلابی عظیم در علم و دانش کشور از فرار مغزها به خارج نیز جلوگیری می کند.
ابوالحسن نائینی رئیس دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین گفت: این پروژه فرصتی ایده آل برای قزوین ایجاد می کند تا جهش علمی صورت گیرد و مسئولان باید از آن به خوبی استفاده کرده و کار را تسریع کنند.
رئیس دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین یادآور شد: در شرایطی که با تحمل سختی ها و تحریم ها، دانشمندان کشور حرکت های خوبی انجام داده اند اجرای طرح شتابگر ملی هم می تواند زمینه جذب اندیشمندان جوان را فراهم کرده و امید ماندن در کشور برای تحقیق و پژوهش را مضاعف کند تا به مرزهای دانش نزدیک شویم.
طرح چشمه نور که انقلابی بزرگ در مرزهای دانش کشور ایجاد خواهد کرد، دستاوردهای ارزشمند فراوانی برای فعالان علم و دانش کشور خواهد داشت که طراحی و توسعه مواد و ترکیبات جدید با ساختارهای استراتژیک،   طراحی و ساخت داروهای جدید و انجام تحقیقات و آزمایش های پزشکی، ساخت بافت های مصنوعی و پیوند اندام، نوآوری در صنایع تولید انواع مواد (پلاستیک، لاستیک، فیبر، ابریشم و غیره)، آزمایش و تحقیق در خوردگی فلزات، آلیاژها و انواع مواد غذایی و بهداشتی بخشی از  کاربردهای آن است.
اجرای طرح شتابگر ملی زمینه اشتغال و استفاده تحقیقاتی بیش از ۵ هزار دانشمند و محقق برجسته کشور را فراهم کرده و از خروج سالانه ۲۰۰ میلیون دلار هزینه خدمات فنی و مهندسی در بخش صنعت جلوگیری کند.
امکان تولید  و صادرات محصولات دانش بنیان، تحول بنیادین در عرصه پزشکی، کشاورزی و صنعتی، بسترسازی برای فعالیت های بزرگ تحقیقاتی و پژوهشی، تبدیل ایران به قطب علم و فن آوری از  دیگر دستاوردهای اجرای این طرح بزرگ علمی در کشور و استان قزوین است.
تأمین به موقع اعتبارات سالانه حداقل ۵۰ میلیارد تومان برای تسریع در کار می تواند از هزینه های سربار جلوگیری کرده و مجریان دانشمند آن را در ادامه کار دلگرم کند تا شاهد توقف و یا کندی مراحل اجرا نباشیم.
امید است با حمایت رئیس جمهور و مسئولان ارشد کشور در اجرای سریع تر این طرح ملی و تأمین اعتبارات آن در آینده نزدیک شاهد شکل گیری قطب بزرگ علمی در استان و کشور و تحقق منویات مقام معظم رهبری در تبدیل شدن ایران به قطب علمی منطقه باشیم.
کد مطلب: 403215